П'есы: Клоп. Лазня./[Пер. з рус. К. Кірэенка].— Мн.: Маст. літ., 1985.— 152 с., іл.
Рэдактар Н. I. Тулупава
Мастак Н. У. Сустава
Мастацкія рэдактары А. I. Труханава, А. I. Цароў
Тэхнічны рэдактар А. Б. Барадзіна
Карэктар К. А. Крукоўская
ПРАЦУЮЦЬ:
Прысыпкін — П'ер Скрыпкін — былы рабочы, былы партыец, цяпер жаніх.
Зоя Бярозкіна — работніца.
Эльзевіра Давыдаўна — нявеста, манікюрка, касірка цырульні.
Разалія Паўлаўна — маці-цырульніца.
Давід Осіпавіч — бацька-цырульнік.
} Рэнесанс.
Алег Баян — самародак, з домаўласнікаў.
Міліцыянер.
Прафесар.
Дырэктар заасада.
Брандмайстар.
Пажарнікі.
Шафер.
Рэпарцёр.
Рабочыя аўдыторыі.
Старшыня гарсавета.
Прамоўца.
Вузаўцы.
Распарадчык урачыстасці.
Прэзідыум гарсавета, паляўнічыя, дзеці, старыя.
Цэнтр — круцяцца вялізныя дзверы універмага, бакі — зашклёныя; затавараныя вітрыны. У дзверы ўваходзяць пустыя, выходзяць з пакетамі. Па ўсім тэатры снуюць прыватнікі-латочнікі.
Разносчык гузікаў
Дзеля гузіка не варта жаніцца, праз гузік грэшна сварыцца! Адзін націск вялікім і ўказальным пальцамі, і штаны з грамадзян ніколі не зваляцца.
Галандскія,
Механічныя,
Гузікі, што самі прышываюцца,
6 штук 20 капеек...
Калі ласк, мусью!
Разносчык лялек
Танцуючыя людзі
З балетных студый!
Лепшая зáбаўка
Ў садзе і дома,
Танцуе па ўказанню
Самога наркома!
Разносчыца яблык
Ананасаў!
Няма...
Бананаў!
Няма...
Антонаўскія яблычкі 4 штукі 15 капеек.
Загадаеце, грамадзяначка?
Разносчык тачыльных камянёў
Нябіткі
германскі
тачыльны брусок.
30
капеек
любы кусок!
Точыць усё —
галавой паручуся:
Брытвы,
нажы
і языкі для дыскусій!
Калі ласк, грамадзяне!
Разносчык абажураў
Любой
расфарбоўкі і масці абажуры!
Блакітныя для сем’яў,
чырвоныя для юру!
Уладкоўвайцеся, таварышы!
Прадавец шароў
Шары-кілбаскі.
Ляці без апаскі.
Такі б вось
шар
генералу Нóбіле [1], —
Яны б на полюсе
гадоў бы сто былі!
Бярыце, грамадзяне...
Разносчык селядцоў
А вось
лепшыя
рэспубліканскія селядцы.
Незаменныя там,
дзе гарэлка і блінцы!
Разносчыца галантарэі
Бюстгальтары з футрам,
Бюстгальтары з футрам!
Прадавец клея
У нас
і за мяжою,
а таксама ўсюды
Грамадзяне выкідваюць біты пасудак.
Славуты
Экцэльзіёр,
клей-парашок,
Клеіць
і Венеру
і начны гаршчок.
Загадаеце, васпані?
Разносчыца духоў
Духі Кóці [2]
на залатнікі!
Духі Кóці
на залатнікі!
Прадавец кніг
Што робіць жонка, калі мужа няма дома, 105 вясёлых анекдотаў былога графа Льва Мікалаевіча Талстога замест рубля дваццаці — пятнаццаць капеек! [3]
Разносчыца галантарэі
Бюстгальтары з футрам,
Бустгальтары з футрам!
Уваходзяць Прысыпкін, Разалія Паўлаўна, Баян.
Разносчыца
Бюстгальтары...
Прысыпкін (з захапленнем)
Якія арыстакратычныя чэпчыкі!
Разалія Паўлаўна
Якія ж гэта чэпчыкі, гэта ж...
Прысыпкін
Што ж я без вачэй, ці што? А калі ў нас двайняты народзяцца? Гэта вось на Дароці, а гэта на Ліліян [4]... Я іх ужо вырашыў назваць арыстакратычна-кінематаграфічна... так і будуць гуляць разам. Во! Дом у мяне павінен быць поўнай чашай. Захапіце, Разалія Паўлаўна!
Баян (падхіхікваючы)
Захапіце, захапіце, Разалія Паўлаўна! Хіба ў іх пошласць у галаве? Оне малады клас, оне ўсё па-свойму разумеюць. Оне да вас старадаўняе незаплямленае пралетарскае паходжанне і прафсаюзны білет у дом уносяць, а вы рублі шкадуеце! Дом у іх павінен быць поўнай чашай.
Разалія Паўлаўна, уздыхнуўшы, купляе.
Баян
Я данясу... яны лёгенькія... не турбуйцеся, калі ласка... за тыя ж грошы...
Разносчык зáбавак
Танцуючыя людзі з балетных студый...
Прысыпкін
Мае будучыя патомныя дзеці павінны выхоўвацца ў шыкоўным гусце. Бо! Захапіце, Разалія Паўлаўна!
Разалія Паўлаўна Таварыш Прысыпкін...
Прысыпкін
Не называйце мяне таварышам, грамадзянка, вы яшчэ з пралетарыятам не парадніліся.
Разалія Паўлаўна
Будучы таварыш, грамадзянін Прысыпкін, гэта ж за такія грошы пятнаццаць чалавек бароды паголяць, без уліку драбязы — вусоў і іншага. Лепш піва на вяселле лішнюю дзюжыну. А?
Прысыпкін (строга)
Разалія Паўлаўна! У мяне дом...
Баян
У яго дом павінен быць поўнай чашай. I танцы і піва ў яго павінны біць фантанам, як з рога дастатку.
Разалія Паўлаўна купляе.
Баян (падхоплівае пакункі)
Калі ласка, не турбуйцеся, за тыя ж грошы.
Разносчык гузікаў
Дзеля гузіка не варта жаніцца!
Праз гузік не выпадае сварыцца!
Прысыпкін
У нашай чырвонай сям’і не павінна быць ніякай мяшчанскай мішуры і непрыемнасцей з штанамі. Во! Захапіце, Разалія Паўлаўна!
Баян
Пакуль у вас няма прафсаюзнага білета, не раздражняйце яго [5], Разалія Паўлаўна. Ён — перамогшы клас, і ён змятае ўсё на сваім шляху, як лава, і штаны ў таварыша Скрыпкіна павінны быць поўнай чашай.
Разалія Паўлаўна купляе, уздыхаючы.
Баян
Дазвольце, я данясу за тыя ж самыя...
Прадавец селядцоў
Лепшыя рэспубліканскія селядцы!
Незаменныя там,
дзе гарэлка і блінцы!
Разалія Паўлаўна (адхінае ўсіх, гучна і павесялела)
Селядцы — гэта — так! Гэта вы будзеце мець для вяселля рэч. Гэта я ды ўжо захаплю! Праходзьце, мосьё мужчыны! Колькі каштуе гэтая кілька?
Разносчык
Гэтая ласосіна каштуе 2.60 кілё.
Разалія Паўлаўна
2.60 за гэтага шпрота-пераростка?
Прадавец
Што вы, мадам, усяго 2.60 за гэтага кандыдата ў асятры!
Разалія Паўлаўна
2.60 за гэтыя марынаваныя карсетныя косці? Вы чулі, таварыш Скрыпкін? Дык вы зрабілі правільна, калі вы забілі цара і прагналі пана Рабушынскага! [6] Ой, гэтыя бандыты! Я знайду мае грамадзянскія правы і мае селядцы ў дзяржаўнай савецкай грамадскай кааперацыі!
Баян
Пачакаем тут, таварыш Скрыпкін. Навошта вам злівацца з гэтай дробнабуржуазнай стыхіяй і купляць селядцы ў такім дыскусійным парадку? За вашы пятнаццаць рублёў і бутэльку гарэлкі я вам арганізую вяселлечка на-яць.
Прысыпкін
Таварыш Баян, я супроць гэтага мяшчанскага побыту — канарэек і іншага... Я чалавек з буйнымі запатрабаваннямі... Я — люстранай шафай цікаўлюся...
Зоя Бярозкіна амаль натыкаецца на гаворачых і здзіўлена адступае, прыслухоўваецца.
Баян
Калі ваш вясельны картэ́ж...
Прысыпкін
Што вы мелеце? Які карцёж?
Баян
Картэ́ж, я кажу. Так, таварыш Скрыпкін, называецца на прыгожых замежных мовах усялякая, і асабліва такая, вясельная ўрачыстая паездка.
Прысыпкін
А! Ну-ну-ну!
Баян
Дык вось, калі картэ́ж пад’едзе, я вам спяю эпіталáму Гіменея [7].
Прысыпкін
Што ты плявузгаеш? Якія яшчэ такія Гімалаі?
Баян
Не Гімалаі, а эпіталаму пра бога Гіменея. Гэта такі бог кахання быў у грэкаў, ды не ў гэтых жоўтых, азвярэлых згоднікаў Венізеласаў [8], а ў старажытных, рэспубліканскіх.
Прысыпкін
Таварыш Баян, я за свае грошы патрабую, каб было чырвонае вяселле і ніякіх багоў! Паняў?
Баян
Ды што вы, таварыш Скрыпкін, не тое, што паняў, а сілай, згодна Плеханаву, дазволенага марксістам уяўлення я праз як бы прызму бачу вашу класавую, узвышаную, чароўную і поўную захаплення ўрачыстасць!.. Нявеста вылазіць з карэты — чырвоная нявеста... уся чырвоная,— упарылася, значыцца; яе выводзіць чырвоны пасаджоны бацька, бухгалтар Ерыкалаў,— ён якраз мужчына тлусты, чырвоны, апаплексічны,— уводзяць гэта вас чырвоныя шаферы, увесь стол у чырвоных шынках і бутэлькі з чырвонымі галоўкамі.
Прысыпкін (спачувальна)
Во! Во!
Баян
Чырвоныя госці крычаць «горка, горка», і тут чырвоная (ужо цяпер жонка) працягвае вам чырвоныя-чырвоныя губкі...
Зоя (збянтэжана хапае за рукавы абодвух. Абое здымаюць яе рукі, збіваюць пстрычкамі пыл)
Ваня! Пра што ён? Што пляце гэтая каракаціца ў гальштуку? Якое вяселле? Чыё вяселле?
Баян
Чырвоны працоўны шлюб Эльзевіры Давыдаўны Рэнесанс і...
Прысыпкін
Я, Зоя Ванна, люблю другую.
Яна ўпрыгожыць дні мае.
Фігурку сцягвае тугую
Жакет дзівоснейшы ў яе [9].
Зоя
Ваня! А я? Як жа гэта: пагуляўся і адцураўся?
Прысыпкін (адхіляе працягнутую руку)
Мы разышліся, нібы ў моры караблі... [10]
Разалія Паўлаўна (вырываецца з магазіна, трымаючы селядцы над галавой)
Кіты! Дэльфіны! (Гандляру селядцамі.) Ану, пакажы, ану, параўнай твайго смаўжа! (Параўноўвае; селядзец латочніка большы; пляскае рукамі.) На хвост даўжэй?! За што змагаліся, а, грамадзянін Скрыпкін? За што мы забілі гасудара імператара і прагналі пана Рабушынскага, а? У магілу мяне ўгоніць савецкая ваша ўлада... На хвост, на цэлы хвост даўжэй!..
Баян
Паважаная Разалія Паўлаўна, параўнайце з другога канца,— ён жа і большы толькі на галоўку, а навошта вам галоўка,— яна ж непрыдатная для яды, адрэзаць і выкінуць.
Разалія Паўлаўна
Вы чулі, што ён сказаў? Галоўку адрэзаць! Гэта вам галоўку адрэзаць, грамадзянін Баян: нічога не ўбавіцца і нічога не каштуе, а яму адрэзаць галоўку каштуе дзесяць капеек на кілё. Ну! Дамоў! Мне вельмі патрэбен прафесіянальны саюзны білет у доме, але дачка на даходлівым прадпрыемстве — гэта таксама вам не бык на палачцы.
Зоя
Жыць хацелі, працаваць хацелі... Значыць, усё...
Прысыпкін
Грамадзянка! Наша любоў ліквідавана. Не замінайце свабоднаму грамадзянскаму пачуццю, а то я міліцыю паклічу.
Зоя, з плачам, учапілася за рукаў. Прысыпкін вырываецца. Разалія Паўлаўна становіцца паміж ім і Зояй, губляе пакупкі.
Разалія Паўлаўна
Чаго трэба гэтай лахудры? Чаго вы чапляецеся за майго зяця?
Зоя
Ён мой!
Разалія Паўлаўна
А!.. Яна такі з дзіцём! Я ёй заплачу аліменты, але я ёй разаб’ю морду!
Міліцыянер
Грамадзяне, спыніце гэтую агідную сцэну!
Інтэрнат для моладзі. Вынаходнік сапе за чарцяжом. Хлопец на ложку, на краю ложка дзяўчына. Ачкарык уткнуўся галавой у кнігу. Калі расчыняюцца дзверы, бачны калідор з дзвярыма і лямпачкі.
Босы хлопец (крычыць)
Дзе боты? Зноў боты спёрлі. Што ж мне іх на ноч у камеру хавання ручнога і нажнога багажа на Курскі вакзал адносіць, ці што?
Прыбіральшчык
Гэта ў іх Прысыпкін да сваёй вярблюдзіхі на спатканне патопаў. Надзяваў — лаяўся. У апошні раз, кажа, а вечарам, кажа, з’яўлюся ў абноўленым выглядзе, больш адпавядаючым майму новаму сацыяльнаму становішчу.
Босы
Погань!
Малады рабочы (прыбірае)
I смецце ж пасля яго стала нейкае як бы панскае, далікатнае. Раней што? Бутля з-пад піва ды хвост воблы, а зараз бляшаначкі Тэжэ ды стужачкі шматкалёрныя.
Дзяўчына
Кінь плявузгаць, хлопец гальштук купіў, дык яго ўжо Макданальдам [11] лаеце.
Xлопец
Макданальд і ёсць! Не ў гальштуку справа, а ў тым, што не гальштук да яго, а ён да гальштука прывязаны. Нават не думае — галавой пашавяліць баіцца.
Прыбіральшчык
Лакам дзіркі залёпвае; заспяшаўся, дзірку на шкарпэтцы відаць, дык ён нагу на хаду чарнільным алоўкам падмазваў.
Xлопец
Яна ў яго і без алоўка чорная.
Вынаходнік
Можа быць, не на тым месцы чорная. Лепш бы яму шкарпэткі пераадзець.
Прыбіральшчык
Адразу відно — вынаходнік! Патэнт заяўляй. Глядзі, каб ідэю не спёрлі. (Махнуў анучай па століку, падае бляшанка,— развальваюцца веерам карткі. Нагінаецца сабраць, падносіць да святла, заліваецца рогатам, склікае рукой таварышаў.)
