Юрась Нераток
Фотаальбом

КПЛІВАЕ ПРЫЗНАННЕ

Люблю цябе, народ мой памяркоўны,
за твой працоўны сверб і нораў роўны;
за тое, што ў сабе, як струк гароху,
што цягнеш воз свой ды крадзеш патроху;
за тое, што начальства паважаеш,
на здзекі і насмешкі не зважаеш;
за звычку, што характар твой стварае:
каб хатка між людзей, а хлеўчык з краю;
за простую, як ношка сена, сутнасць,
за тое, што ты супраць тых, хто “супраць”;
за тое, што і ў слова, і ў паперку
ты верыш, як яны ад тых, хто зверху;
за тое, што ты за сябе хітрэйшы –
што ты не беларускі, а тутэйшы.

ТАЛЕРАНТНАМУ

Ты сёння маеш выгляд млосны:
сядзіш пакрыўджаны і злосны
і зразумець не можаш сам,
за што цябе пакрыўдзіў хам.

Ты нарадзіўся не заўчора
і ведаеш: бяда – не гора.
То лепш бы плечы распрастаў
і адхвастаў, каб той не ўстаў.

А не – гімнастыка такая:
сціскай далонь, калі пустая.
За горла ўзяць – не за гужы,
бо ён жа – пан, а ты – мужык.

Таму ты будзеш ногці грызці,
пакуль нарэшце знойдзеш “выйсце”:
у клетку шуснеш, быццам трус.
А як інакш? – ты ж беларус.

ХВАРЭЮ

Пасляпрацоўны цёмны час.
Упёрлася ў тралейбус нас,
лічы, Мамая войска.
Дыхнуўшы ў твар мне тым, што піў,
мужык спытаў, як цвік забіў:
– Я еду ў бок Лагойска?

– У тым напрамку.
– З працы прэш?
І плацяць трохі ўрэшце рэшт?
– А ну іх! Больш чакаем…
– А што ж ясі?
– Ды штосьці ем…
– А ў цэлым як?
– Ну як? Жывем.
А хто памрэ – хаваем.

Відаць, недаспадобы быў
яму нудотны мой матыў,
i ад жыццёвай прозы
зноў збiў мяне знянацку ён
на свой экстравагантны тон:
– А ты чаму цвярозы?

Ён па-блазнерску падміргнуў
і іранічна працягнуў:
– Ну, я з цябе дурэю!
І, як перад сабой самім,
я апраўдаўся перад ім:
– Хварэю я, хварэю…

АСАЦЫЯЦЫІ ПАСЛЯ МIТЫНГУ

Дзяўбуць, што нібы ўсё ідзе на лад.
Ды не заўсёды зроку можна верыць:
усё, што за акном, плыве наперад,
калі састаў кранаецца назад…
...........................
Паказваюць у кадры аднаго,
тлумачаць, што ён дрэнны, адыёзны.
Валтузіць вецер валасы яго.
Ён штось крычыць настойліва, сур’ёзна.

А вось другі раскладвае пасьянс
сваёй калодай – вынік прадказальны:
для аднаго – адваяваны шанс,
а для другога – гармідар вакзальны.

…Даўжэзная калона напрасцяк
ідзе – і ёй праспект здаецца вузкім.
Падтрымкай аднаму лунае сцяг.
Другому ж ганьба – словам беларускiм.

Але для тых, хто дзень у хаце кіс
ці корпаўся на дачы сярод градак,
адзін – неўтаймаваны экстрэміст,
другі – надзея, чэснасць і парадак.

…Хоць стома не пакінула вачэй,
ды развялі два мужыкі бадзягу:
– Што швэндацца, размахваючы сцягам?!
– Яно-то так. Дубінкамi – ямчэй…

Скарочаны маршрут. Усё, шабаш.
І разам выйсці прыйдзецца з салона –
з раскладу выбiўся тралейбус наш,
калі на мітынг крочыла калона…

СВАТАЎСТВО

І з нівай роднаю і з хатаю
(як бы ў пасаг – каб сплавіць з рук)
цябе, задрыпаную, сватае
былы саўгасны палітрук.

І між хвалебнымі прамовамі
на вуха сват табе вярзе:
“Ён хустку купіць табе новую
і з рынку пернік прывязе…”

І сват глядзіць з усмешкай строгаю!
Калі ўсумнішся спакваля –
ён тузане за косы доўгія
ці дасць у рэбры кухталя.

“Ну што ж, як твар – чырвонай цэглаю?
Ну што ж, калі была турма?
Не трэба ўпарціцца, нягеглая! –
і сподняга ў цябе няма!”

Жаніх стаіць і пасміхаецца,
як над халопкаю барон.
І перад сватам выстаўляецца,
якім ёй мужам будзе ён.
Што быць яму заўжды свабоднаму
(і не пярэч, калі кірнуў!),
што ён нядаўна брату зводнаму
прыкладам сківіцу звярнуў,
што гаспадарка – заняпалая,
што дзеці з голаду крычаць…

…Ды і ў самога з ботаў ялавых
анучы брудныя тырчаць…

Так і стаіш, істота, рабская –
ці то ў паўсне, ці ў забыцці…
Відаць, такая доля бабская:
хто возьме – за таго ісці.

ВАЙНА ЦІ МІР

1

“Беларус” узрывае дзірван,
птушкі ў лесе шчабечуць звонка.
А ў вушах – бы крычыць груган –
медыцынскае слова “зялёнка”.

Трэск бяздушны – ва ўсе бакі,
перакрытыя праўды краны.
Але слова “баевікі”
успрымаецца, як “партызаны”.

Скарга праз апантаны свіст:
“Крыўдзяць злыдні малыя большых!”
Кулямётнай чаргой: “Тэрарыст!”
А ідзе на ўспамін “падпольшчык”.

Каб пазбавіцца ад турбот,
негалосна прапісаны лекі.
Ёсць дыягназ: “Бандыцкі народ”,
а дакладней – “недачалавекі”.

Хоць да самай драбніцы цярусь,
атрымаюцца тыя ж “Итоги” –
прад’яўляе мая Беларусь
калькаваны чарцёж аналогій.

2

Адурэў ад унутраных здрад
і душу даручыў аўтамату…
Ты ўварваўся, “старэйшы брат”,
з кулакамі ў чужую хату.

А ў той хаце бандыт сядзіць
і спрабуе абараніцца.
А яго спадзяецца дабіць,
знішчыць хлопец з Чыты – “вызваліцель”.

Ёсць вайна ці няма вайны?
Ды не вернеш ужо нічога
тым, чые палеглі сыны
за ганебную перамогу.

У ЦАРКВЕ

Скіну стому і развею нуду –
нехрышчоны, да царквы забрыду.
Разбазару грошай стос на хаду –
у працягнутыя рукі ўкладу.

У царкоўнай крамцы свечку куплю,
запальнічкаю яе падпалю,
папалам з грахом грахі замалю…

Не вяртайся, Божы Сын, на Зямлю.
Акунуся, бы сякера ў ваду,
у малітваў і крыжоў чараду,
і засмяглую душу наталю…

Не вяртайся, Божы Сын, на Зямлю!
Тут усё – як і прадбачыў прарок.
Правяць баль тут чыстаган і курок,
тут заўжды наверсе той ліхадзей,
які здолеў падмануць больш людзей.

У пашане той, хто можа забіць…
І нічога з гэтым нельга зрабіць!
Немагчыма душы іх скалануць…
Не вяртайся, Божы Сын, – зноў распнуць.